Τα σχέδια αυτής της συλλογής έχουν δημιουργηθεί με βάση στοιχεία από τους ζωγραφικούς πίνακες των A. Roux (πατρός & υιού) και εκτεταμένη μελέτη σχετική με την κατασκευή, ιστιοφορία και εξοπλισμό των πλοίων της εποχής.

Ύδρα

Η πολάκα "Άγιος Νικόλαος" (1809)

«ΑΓΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ» (1809)

Η Πολάκα «ΑΓΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ» του Ανδρέα Βώκου (Μιαούλη) 1809 – 450 τόνων με 14 πυροβόλα.

Σημείωση 1.
Εις τον πρωτότυπο πίνακα του Ant. Roux , αυτού του πλοίου, σημειώνεται:

«GREEK SHIPS VISITING FRENCH PORTS ARE NOTABLE FOR THEIR TALL MASTS AND THE DIGNITY OF THEIR CAPTAINS» sic

«Τα επισκεπτόμενα τους Γαλλικούς λιμένας Ελληνικά πλοία είναι αξιοπαρατήρητα λόγω των υψηλών ιστών των και της αξιοπρεπείας των πλοιάρχων των.»
Ant. Roux, Marseilles 1811

Σημείωση 2.
«… πλοίον κατά πρώτον ΗΡΑΚΛΗΣ του Ανδρέα Βώκου πριν γίνει ΜΙΑΟΥΛΗΣ. Εχρησιμοποίησε τον περίφημο Έλληνα ναυπηγό Μαστρογιώργη που τόσο εξετίμησαν οι Ιταλοί (1809 Βενετία) ώστε κρέμασαν την εικόνα του στη σάλα του Ναυστάθμου της Βενετίας»
«ΚΑΡΑΒΙΑ ΤΟΥ ΑΓΩΝΑ» ΧΑΡΑΚΤΙΚΑ ΚΟΓΕΒΙΝΑ

ΕΚΔΟΣΙΣ ΚΟΓΕΒΙΝΑ-ΑΘΗΝΑΙ 1938
Κείμενα Δημητρίου Γ.Φωκά Υποναυάρχου ε.α.

Σημείωση 3.
Εάν το παραπάνω έχει έτσι, τότε βρίσκουμε τον ΑΓΙΟ ΝΙΚΟΛΑΟ ως ΗΡΑΚΛΗ (Σελίς 236 – Τόμος 15 Αρχεία Κοινότητος Ύδρας υπό Αντωνίου Λιγνού) στον Πίνακα των Αποζημιώσεων No 58 «Ηρακλής» πλοιοκτήτης Ανδρέας Μιαούλης, καθώς και στη σελίδα 116 του αυτού: «Τω Ανδρέα Μιαούλη δι’ αποζημίωσιν του ναυαγισθέντος πλοίου όντος εν Εθνική υπηρεσία (εδώ άνευ ονόματος) Αποδ. ωσαύτως υπ΄αριθμ΄1856 έως 1867 264000 γρόσια» sic

Η πολάκα "Ηρακλής"

«ΗΡΑΚΛΗΣ»

Η Πολάκα «ΗΡΑΚΛΗΣ» των Δ. και Α. Τσαμαδού, 450 τόνων και πήχεις τρόπιδος 34 με 16 πυροβόλα.

Σε υποθετική μετασκευή (εκ των στοιχείων) αμειγώς πολεμικού πλοίου για τις ανάγκες του Αγώνα του 1821 – μη ξεχνάμε ότι ο μεγαλύτερος αριθμός των πλοίων του Αγώνα ήσαν εμπορικά (σιτοκάραβα) μετασκευασμένα ή μη.

Σημείωση
Η πολάκα «ΗΡΑΚΛΗΣ», εχρησιμοποιήθει και ως πυρπολικόν κατά την διάρκεια του Αγώνος.

«Του Δημ. Τσαμαδού ο « Ηρακλής » εχρησιμεύσεν το 1824 ως πυρπολικόν κατά το μερίδιόν του….» sic

«Τω Δημητρίω Τσαμαδώ δια το αναλογούν αυτώ μέρος από το πλοίον ο «Ηρακλής» χρησιμεύσαν το 1824 πυρπολικόν.» sic
ΑΡΧΕΙΟΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΟΣ ΥΔΡΑΣ(1778-1832) Υπό Αντ. Λιγνού Τόμος ΙΕ (σελίς 116 και
102).

Η Γαλιότα «ΠΑΝΑΓΙΑ»

«ΠΑΝΑΓΙΑ»

Η Γαλιότα «ΠΑΝΑΓΙΑ» του Γ.Α.Κριεζή και Γ.Δ.Παπαμανώλη, 450 τόνων με 12 πυροβόλα και πήχεις τρόπιδος 34.

Εναυπηγήθη εις Ύδρα Ανήκουσα εις τον Γ.Α. Κριεζήν και Γ. Δ. Παπαμανώλην.

Ένα από τα γνωστότερα πλοία των Κριεζήδων είναι η Γαλιότα ΠΑΝΑΓΙΑ.
ΤΑ ΚΑΡΑΒΙΑ ΤΩΝ ΚΡΙΕΖΉΔΩΝ (σελίς 109)

Ο Πάρων (Βρίκιον-Μπρίκι) «ΑΡΗΣ» (1818)

«ΑΡΗΣ» (1818)

Ο Πάρων (Βρίκιον-Μπρίκι) «ΑΡΗΣ» (1818) – Ιδιοκτησία Οικογένειας Δ. Τσαμαδού.

Διοικούμενον παρά του Μιχ.Τσαμαδού
Το 1818 έτος , Μαΐου 23 έναυπηγήθη εις Βενετίαν.
Έχων μήκος τρόπιδος πήχεις 32.
ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΚΟΙΝΟΤΗΤΟΣ ΥΔΡΑΣ 1778-1832 (τόμος 15ος – σελ.228)

Περί της ιστιοφορίας του πλοίου
Στην πραγματικότητα είναι Μπριγαντίνι , αλλά επειδή η ιστιοφορία του είναι αυτή του Πάρωνος, έμεινε να το αποκαλούν Πάρωνα.

Περί της ονομασίας του πλοίου
«ΑΡΗΣ» πρώην «ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ Α΄». Κατά τη διάρκεια του Αγώνα είναι ο «ΑΡΗΣ» έως το 1833, από του 1833 Έως του 1879 «ΑΘΗΝΑ», από του 1879 έως το 1921 «ΑΡΗΣ».

Σημείωση
Μετά την επανάσταση επωλήθη στην Ελληνική Κυβέρνηση αντί 71.691 φοινίκων και το 1921, εις την επέτειο των 100 χρόνων από την επανάσταση, εβυθίσθη με τιμές διότι το κράτος δεν θα μπορούσε να το συντηρήσει.

Το Μπρίκι «ΛΕΩΝΙΔΑΣ» (1810)

«ΛΕΩΝΙΔΑΣ» (1810)

Το Μπρίκι «ΛΕΩΝΙΔΑΣ» του Εμμ.Ν.Τομπάζη με πλοίαρχο τον Δημήτρη Κιοσσέ. Ναυπηγήθηκε στην Ύδρα το 1810.

«Λεωνίδας» ιδιόκτητον των Τουμπάζηδων τροπίδων 35 ½
ξύλον πεύκου
το 1811 εναυπηγήθη, έως του 1821 εννέα και ήμισυ χρόνους υπηρέτησε τον ιδιοκτήτην του… sic
ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΚΟΙΝΟΤΗΤΟΣ ΥΔΡΑΣ – τόμος ΙΕ΄, σελίς 129

«Λογαριασμός του Ναυτικού της Νήσου Ύδρας»

Η Φρεγάτα «ΤΙΜΟΛΕΩΝ» (1813)

«ΤΙΜΟΛΕΩΝ» (1813)

Η Φρεγάτα «ΤΙΜΟΛΕΩΝ» (1813) ιδιοκτησίας Ιωάννη Ορλάνδου και Λάζαρου Πινότση.

Διοικούμενον παρά του Λαζάρου Πινότση, ηγοράσθη εις Γιβραλτάρ, εναυπηγήθη το 1813 , Οκτώβριον εκ ξύλου δρυός. Πηχών τρόπιδος 34,30.
Η δια την κατασκευήν του δαπάνη ισπανικά δίστιλα 24.296
ΑΡΧΕΙΟΝ ΤΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΟΣ ΥΔΡΑΣ τόμος ΙΕ (σελίς 120 και σελίς 230)

Σημείωση
Αναφέρεται ενίοτε και ως « Πολεμικό Μπρίκι » παρ” ότι είναι τριίστιον.

«ΡΟΖΑΛΙΑ» Λατινάδικο (1790)

«ΡΟΖΑΛΙΑ» (1790)

«ΡΟΖΑΛΙΑ» Λατινάδικο με σταυρώσεις 1790 Μασσαλία. Ιδιοκτησία τέκνων Παπαντώνη, Κριεζή και Γ.Δ.Παπαμανώλη.

«Χαρακτηριστική είναι η ιστιοφορία του με λατίνια στο πρυμνιό και στο πλωριό κατάρτι και σταυρωτά στο μεσαίο. Φέρει σημαία Μασσαλίας»
ΚΟΓΕΒΙΝΑ ΛΕΥΚΩΜΑ 1938

Κείμενα Δημητρίου Γ. ΦΩΚΑ – Υποναυάρχου ε.α.

«Κατασκευασμένη εις Μασσαλίαν το 1790 και ανήκουσα εις τα τέκνα του Παπαντώνη, Κριεζή και Γ. Δ. Παπαμανώλη (πλοίον τριίστιον)»
ΤΑ ΚΑΡΑΒΙΑ ΤΩΝ ΚΡΙΕΖΗΔΩΝ – ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΥΔΡΑΣ

Η Γολέτα  «ΤΕΡΨΙΧΟΡΗ» (1818)

«ΤΕΡΨΙΧΟΡΗ» (1818)

Η Γολέτα  «ΤΕΡΨΙΧΟΡΗ» του Ιάκωβου Τομπάζη (1818). Το «Διαβολοκάραβο» (σεϊτάν –γεμισί) για τους Τούρκους.

Εναυπηγήθη εν Ύδρα εκ ξύλου πεύκου, οπλισμένη με 6 πυροβόλα των 12 λίτρων και ένα στην πλώρη των 48 λίτρων. Έγινε θρύλος για την ηρωική δράση του, κατά τον Αγώνα και τραγουδήθηκε από την λαϊκή μούσα: «Η γολέτα του Τομπάζη την Τουρκιά τηνε τρομάζει».

«Το πλοίον γολέτα ΤΕΡΨΙΧΟΡΗ το 1818 έτος Ιουνίου 29 εναυπηγήθη ενταύθα έχων μήκος τρόπιδος πήχεις 30 Ιδιοκτήται αυτού οι άδελφοί Τουμπάζηδες.»
Ιστορικόν Αρχείον Κοινότητος Ύδρας (1778-1832) Υπό Αντωνίου Λιγνού Τόμος ΙΕ (σελίς 227).

«Το συνηθέστερον χρησιμοποιούμενον προς οπλισμόν των Ελληνικών Πλοίων διαμέτρημα πυροβόλων ήτο 12 λίτρων, μερικά όμως πλοία έφερον και πυροβόλα 18 λίτρων, ελάχιστα δε και ακόμη μεγαλήτερα, όπως π.χ. ήτο το επι δίωξιν πυροβόλον 48 λιτρών της γολέτας ΤΕΡΨΙΧΟΡΗ του Τομπάζη.»
Κ. Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗ Ναυάρχου ε.α. Η ΑΝΑΒΙΩΣΙΣ Της ΘΑΛΑΣΣΙΑΣ ΜΑΣ ΔΥΝΑΜΕΩΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑΝ (Ο οπλισμός των Πλοίων, σελίς 349).

«Ήταν σκάφος ευθύγραμμο, ωραιότατο, κομψότατο και ευέλικτο. Είχε δύο πανύψηλα κατάρτια χαριέντως κεκλιμένα προς την πρύμνη. Έφερε μεγάλα ημιολικά πανιά, τρείς αρτέμονες στον πρόβολο και πάνω απ το πλωριό ημιόλιο, σίπαρο τετράγωνο..»
Δημητρίου Αναστασίου ΛΙΣΜΑΝΗ Αντιναυάρχου ε.α. ΥΔΡΑΙΟΙ ΠΡΟΔΡΟΜΟΙ ΚΑΙ ΝΑΥΜΑΧΟΙ (σελίς 172).

Σπέτσες

Η Πολάκα «ΗΡΑΚΛΗΣ» (1815)

«ΗΡΑΚΛΗΣ» (1815)

Η Πολάκα «ΗΡΑΚΛΗΣ» ναυαρχίδα του στόλου των Σπετσών, ναυπηγήθηκε το 1815 στις Σπέτσες από τους αδελφούς Κούτση.

Πλοίαρχος Ιωάννης Χρ. Κούτσης
Ναυπηγός Χ΄ (Χατζή) Ιωάννης, Χίος
Κόστος 26οοο Ισπανικά δίστηλα
Μήκος τρόπιδος 35 πήχεις
Εκ ξύλου πεύκου
Το 1814 Οκτώβριον – 1815, εναυπηγήθη

Εκ του Αρχείου της Κοινότητος Ύδρας – «Λογ/σμός του Ναυτικού της Νήσου Σπετσών» τόμος ΙΕ΄ (σελ. 136, 147).

Έλαβε μέρος σχεδόν σε όλες τις Ναυτικές Επιχειρήσεις από το 1821 έως και 1826 και διαλύθηκε μετά το 1829.

πηγές: «ΤΑ ΣΠΕΤΣΙΩΤΙΚΑ» ΤΟΥ Χατζή Αναργύρου Τ.Β΄ (σελ.328-347) – Ιστορία εικονογραφημένη τεύχος 347 Μάιος 1997.

Το Μπρίκι «ΠΕΡΙΚΛΗΣ» (1820)

«ΠΕΡΙΚΛΗΣ» (1820)

Το Μπρίκι «ΠΕΡΙΚΛΗΣ» 1820. Ιδιοκτησία  Ανδρέα Χατζή  Αναργύρου – γνωστό ως  το «Ωραίον Πλοίον», όπως το αποκαλούσαν οι Σπετσιώτες.

1820 (30, Ιουνίου) Σπέτσες, ναυπηγός ο Δημήτριος Πέρδικα Σκοπελίτης.
Μήκος Τρόπιδος 34 Πήχεις
Τόνοι 420 με 8 κανόνια
Κόστος 24000 Ισπανικά δίστηλα

« Οτε ο Ανδρέας ( Μιαούλης ) Βώκος επεσκεύθη τον εμόν πατέρα επί του ΠΕΡΙΚΛΕΟΥΣ (….) έμεινεν επί πολύ σιωπηλός κύκλω δε περιιδών επί του καταστρώματος και καταγοητευθής ήρώτησε, ποίος ο ναυπηγήσας τοιούτον πλοίον! » sic
«ΤΑ ΣΠΕΤΣΙΩΤΙΚΑ» τ. Α΄ Αθήνησι 1861 σελ 328-347 Επανέκδοσις ΙΕΕΕ 1979 Τ. ΧΙ σελίς 30

Από το 1821 έως και το 1827 έλαβε μέρος σχεδόν σε όλες τις Ναυτικές Επιχειρήσεις. Μετεπαναστατικά επιδόθηκε στο εμπόριο από το 1830 μέχρι της διαλύσεως ή εκποιήσεως του το 1839-1840.

Το Μπρίκι «ΠΛΕΙΑΣ» (1797)

«ΠΛΕΙΑΣ» (1797)

Το Μπρίκι «ΠΛΕΙΑΣ» – Ιδιοκτησία  Παύλου Χατζή Αναργύρου (1797).

«Εν έτει 1797 Δεκεμβρίου 25, καθείλκυσαν εις την θάλασσαν εν Σπέτσες το τρικάταρτον πλοίον του Χατζή Αναργύρου, πρώτον της νέας κατασκευής* … ήτο πήχεων 29 (τρόπιδος) ήτοι 80 Γαλλ. Ποδών περίπου, χωρητικότητος δε εννέα χιλιάδων κοιλών Κων/πόλεως , ονόματι Πλειάς (Παλαιά ή Παλιάτσα**, εις την εγχώριον διάλεκτον…) sic
ΑΝΑΡΓΥΡΟΣ ΧΑΤΖΗΑΝΑΡΓΥΡΟΥ (Ιστορικός) «ΤΑ ΣΠΕΤΣΙΩΤΙΚΑ» τόμος Β, εν Πειραιεί 1925 κεφ. Ναυπηγία (σελίς 20).

* το πρώτο από τα λεγόμενα βρίκια ή μπρίκια των Σπετσών. Εναυπηγήθηκε στις Σπέτσες με ξυλεία του νησιού το 1797.
** Παλαιά ή Παλιάτσα, δια να δηλώσουν την αντοχή της στον χρόνο, παρά την κάποια ηλικία της.

« … και ευμεγέθες σκάφος του καιρού, αυτό ήν το πρώτον πλοίον από τα λεγόμενα Βρίκια, όπερ κατεσκευάσθη εν Σπέτσες, τω 1798…» sic
ΓΟΥΔΑ – ΒΙΟΙ ΠΑΡΑΛΛΗΛΟΙ τόμος Δ ΄σελ. 314 και εξής.

Η Πολάκα «ΠΟΣΕΙΔΩΝ» (1815)

«ΠΟΣΕΙΔΩΝ» (1815)

Η Πολάκα «ΠΟΣΕΙΔΩΝ» – Ιδιοκτησία  Παύλου  Χατζή Αναργύρου (1815).

Εναυπηγήθη 1814 – 1815 στις Σπέτσες
Ξύλον πεύκου
Πήχεις τρόπιδος 38 – με 18 κανόνια
Ναυπηγός ο Δημήτριος Περδίκας Σκοπελίτης
Κόστος 36000 Ισπανικά δίστηλα

πηγή: ΑΡΧΕΙΟΝ ΤΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΟΣ ΥΔΡΑΣ 1778-1832 ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΌΣ ΤΟΥ ΝΑΥΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΝΗΣΟΥ ΤΩΝ ΣΠΕΤΣΩΝ, Τόμος ΙΕ (σελίς 148).

«… ανήκων εις την Πρώτην Τάξιν των πλοίων του Ελληνικού στόλου διά την κομψότητα το νεουργόν και ηγεμονικόν αυτού κάλλος …» sic
κατά τον Ιστορικό Χατζηαναργύρου

«Δεν έπαυσε τας ενδόξους αυτού εξορμήσεις από τον Απρίλιο του 1821 στο αποκλεισμό της Μονεμβασίας έως και τον Οκτώβριο του 1826 στη Ναυμαχία της Σάμου. Διελύθη και έγινε καυσόξυλα το 1829…» sic
«ΤΑ ΣΠΕΤΣΙΩΤΙΚΑ» Τ.Β΄ (σελίς 328-347).

Η  Ναβέτα «ΑΧΙΛΛΕΥΣ» (1812)

«ΑΧΙΛΛΕΥΣ» (1812)

Η  Ναβέτα «ΑΧΙΛΛΕΥΣ» – Ιδιοκτησία  Αδελφών Μπόταση (1812).

« ΑΧΙΛΛΕΥΣ παρά του Νικολάου Γ. Μπόταση
Τροπίδων 38
Δαπάνη 38000 Ισπανικά Δίστηλα
Ξύλον πεύκου
Τον Ιανουάριον του 1812 έναυπηγήθη, έως του 1821 εννέα χρόνους υπηρέτησε τον ιδιοκτήτην του …» sic
Αρχεία της κοινότητος Ύδρας – Λογαριασμός του ναυτικού των Σπετσών τόμος ιε (σελ. 156)

«Από τον Μάιον του 1821 έως και 23/7/1825 ως πλοίον Πολεμικόν, έλαβε επίσης μέρος και εις την Ναυμαχίαν του ΠΑΤΡΑΪΚΟΥ (κατά Παλαιάς Πάτρας). Μετά δε έως τον Αυγουστον του 1826 ως Πυρπολικόν .»
Α. Χατζηαναργύρου «ΤΑ ΣΠΕΤΣΙΩΤΙΚΑ» Τ.Β. (σελ. 328-347) Τ.Α΄ Αθήνησι 1821 – Επανέκδοσις ΙΕΕΕ Αθήναι 1797 τχ Ι (σελ. 31)

Η Μπρικογολέτα «ΑΣΠΑΣΙΑ» (1822)

«ΑΣΠΑΣΙΑ» (1822)

Η Μπρικογολέτα «ΑΣΠΑΣΙΑ» (1822) Ιδιοκτησία οικογένειας Κούτση, Ναυπήγησης στις Σπέτσες το 1822, Πήχεων τρόπιδος 28.

πηγή: ΑΡΧΕΙΟΝ ΤΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΟΣ ΥΔΡΑΣ

Ονομαζομένη και «Ερμαφρόδιτος» ή «Ερμαφρόδιτον» ή «Μούλος» ή «Γολετόμπρικο», λόγω του ότι δεν ήτο αμιγής αλλά ερμαφρόδιτος τύπος πλοίου με μικτή ιστιοφορία, Μπρικιού και Γολέτας.

«Του τύπου αυτού, ναυπηγήθηκαν στις Σπέτσες 27* κατά τη διάρκεια του Αγώνα, πλοία μεγάλα και ωραία ωνομάσθησαν βρικογολέτται ως εκ του είδους της κατασκευής των, διότι και τοι έχοντα μήκος τρόπιδος μεν 80-90-100 ποδών αγγλικών , καταστρώματος δε 110-120 ποδών, φορτίον δεν εχώρουν, είμη μόνον, 7-8 χιλιάδων κοιλών Κωνσταντινουπόλεως και δια τούτο ήσαν αμίμητοι, κατά την ταχυπλοίαν.» sic
Αναστασίου Ορλάνδου «ΤΑ ΝΑΥΤΙΚΑ» 1869, σελίς 20

*Τα ονόματά τους: ΣΠΑΡΤΙΑΤΗΣ – ΑΝΔΡΟΜΑΧΗ – ΑΣΠΑΣΙΑ – ΚΛΕΙΩ ή ΠΕΛΕΚΑΝΑ – ΑΡΙΣΤΕΊΔΗΣ – ΕΥΤΕΡΠΗ – ΕΛΠΙΣ – ΝΙΟΒΗ – ΕΛΛΑΣ – ΓΟΡΓΩ –ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ – ΚΙΜΩΝ – ΑΜΦΙΤΡΙΤΗ – ΝΕΜΕΣΙΣ – ΑΣΠΑΣΙΑ- ΠΕΡΣΕΦΟΝΗ(τρία)- ΑΜΕΡΙΚΑΝΑ – ΚΥΠΡΙΑ – ΤΡΙΤΩΝ – ΑΣΠΑΣΙΑ ή ΕΡΜΑΦΡΟΔΙΤΟΣ – ΑΘΗΝΑ – ΗΡΑ – ΚΥΡΙΑΚΗ – ΑΡΙΣΤΕΙΔΗΣ και ΠΗΝΕΛΟΠΗ.

Η Κορβέτα «ΘΕΜΙΣΤΟΚΛΗΣ» (1820)

«ΘΕΜΙΣΤΟΚΛΗΣ» (1820)

Η Κορβέτα «ΘΕΜΙΣΤΟΚΛΗΣ» (1820) – Ιδιοκτησία Χατζή Γιάννης Μέξης και Θεόδωρος Χατζή Γιάννη Μέξης.

Πήχεων τρόπιδος 35
Ξύλον πεύκου
Τόνοι 460
Ναυπήγησις 1820 (4 Ινουνίου) Σπέτσες
Ναυπηγός Δ.ΠΕΡΔΙΚΑΣ ΣΚΟΠΕΛΙΤΗΣ
Κόστος 27.000 Ισπανικά Δίστηλα
πηγή: ΑΡΧΕΙΟΝ ΤΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΟΣ ΥΔΡΑΣ – ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟΣ ΤΟΥ ΝΑΥΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΝΗΣΟΥ ΣΠΕΤΣΩΝ

«Την 30η Σεπτεμβρίου 1822 στον Κυπαρισσιακό Κόλπο αποκλείσθηκε από τους Τούρκους. Το πλήρωμα για να μην αιχμαλωτιστεί το εγκατέλειψε βάζοντας του φωτιά, την οποία όμως κατόρθωσαν να σβήσουν οι Τούρκοι κι’ έτσι να καταλάβουν σχεδόν ανέπαφο το πλοίο προς μεγάλην στενοχώρια του γέροντα άρχοντα Χατζή Γιάννη Μέξη.» sic
«ΤΑ ΣΠΕΤΣΙΩΤΙΚΑ» Τ. Α΄ (επανέκδοση) σελ.31

«Το πλοίον τούτο ευρεθέν εις ναυμαχίαν το 1822 Σεπτέμβριον κατά Π.Πάτρας συνελήφθη παρά του εχθρικού στόλου. Κατά την δηλοποίησιν των προκρίτων της Ν.Σπετσών καταχωρηθείσαν εις τα εισερχόμενα.» sic
ΑΡΧΕΙΟΝ ΤΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΟΣ ΥΔΡΑΣ – ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟΣ ΤΟΥ ΝΑΥΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΝΗΣΟΥ ΣΠΕΤΣΩΝ, Τόμος ΙΕ (σελίς 156).

Η Κορβέτα «ΑΓΑΜΕΜΝΩΝ» (1820)

«ΑΓΑΜΕΜΝΩΝ» (1820)

Η Κορβέτα «ΑΓΑΜΕΜΝΩΝ» (1820) – Ιδιοκτησία & ναυαρχίδα της Λασκαρίνας Μπουμπουλίνας.

Το 1820 ολοκληρώνεται η ναυπήγηση στις Σπέτσες της αμειγώς πολεμικής κορβέτας «ΑΓΑΜΕΜΝΩΝ».  Μήκος τρόπιδος 48 πήχεις και με 18 μεγάλου βεληνεκούς πυροβόλα.

Τον Απρίλιο του 1821 σπεύδει με το «ΑΓΑΜΕΜΝΩΝ» στην πολιορκία του Ναυπλίου με καπετάνιο τον πρωτότοκο υιό της τον Γιάννη Γιάννουζα, από τον πρώτο της σύζυγο, (Δημήτρη Γιάννουζα ή Γιαννούδα).

Έτσι ξεκινά η ηρωική εποχή του ένδοξου «ΑΓΑΜΕΜΝΩΝΑ», όμως τέλος του υπήρξε τραγικό και άδοξο όπως και εκείνο της ίδιας της Λασκαρίνας.

Το πλοίο μετονομασθέν σε «ΣΠΕΤΣΕΣ» απετέλεσε πλοίον του Εθνικού στόλου της Ελλάδος, αγορασθέν από τον Καποδίστρια. Κάηκε δε μαζί με άλλα, το 1831, στα γεγονότα του Πόρου.

Το σχέδιο του πίνακα έγινε ακολουθώντας πιστά τα στοιχεία που μας δίνει το σκαρίφημα του πλοίου που υπάρχει στο πίσω μέρος του φιρμανιού με την άδεια για την κατασκευή τότε του «ΑΓΑΜΕΜΝΩΝΑ» (Σπέτσες, Μουσείο Μπουμπουλίνας).

Ψαρά

Ναβέτα «ΛΕΩΝΙΔΑΣ» (1820)

«ΛΕΩΝΙΔΑΣ» (1820)

Ναβέτα «ΛΕΩΝΙΔΑΣ» (1820) του Ναυάρχου των Ψαρών Νικολάου Αποστόλη 460 τόνων με 14 πυροβόλα.

Μήκος τρόπιδος 30 πήχεις
1820 Αύγουστο εναυπηγήθη εκ ξύλου πεύκου
Δαπάνη για την κατασκευή του πλοίου, 16.400 Ισπανικά Δίστηλα

πηγή: ΑΡΧΕΙΑ ΚΟΙΝΟΤΗΤΟΣ ΥΔΡΑΣ 1829-1832, τόμος 15 σελίς 169 – ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟΣ ΤΟΥ ΝΑΥΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΝΗΣΟΥ ΨΑΡΩΝ

Ψαριανή ΓΑΛΙΩΤΑ (Μύστικο)

Ψαριανή ΓΑΛΙΩΤΑ (Μύστικο)

Η Περίφημη Ψαριανή ΓΑΛΙΩΤΑ (Μύστικο) με κυβερνήτη τον Κωνσταντίνο Κανάρη.

«Το κωπήλατο αυτό σκάφος είναι από τις Γαλιότες που χρησιμοποιούσαν οι Ψαριανοί στις κουρσάρικες επιχειρήσεις τους. Παρόμοια πλοία είχαν και οι Αλγερινοί πειρατές. Το πρωτότυπο εζωγράφισε ο Άγγλος υποπλοίαρχος E.Churchill και εχάραξε ύστερα ο DUNKAN, που το επιγράφει “Ελληνικό πειρατικό” και επίσης η αρχική χαλκογραφία σημειώνει ότι τη γαλιότα αυτή την κυβερνούσε ο Κανάρης.»
Δ. Γ. ΦΩΚΑΣ Υποναύαρχος ε.α. Λεύκωμα ΚΟΓΕΒΙΝΑ – Εκδόσεις Κογεβίνας Αθήνα 1938

«Κατά την επανάστασίν των οι Ψαριανοί είχον σακολεύας 36, εξ αυτών οπλίσαντες είκοσι πέντε κατέστησαν αυτάς καταδρομικάς. Εναυπήγησαν και έτερα πλοία, των οποίων η κατασκευή ήτο καταλληλοτέρα δια καταδρομικά πλοία. Το μικρότερον κατά το μήκος είχε πήχεις είκοσι πέντε ναυπηγικάς και κώπας κατά μέρος δεκαέξ τάς ονόμαζαν δε γαλιώττες.» sic

«…ώπλισαν καταδρομικά και κατά πρώτον ώπλισαν τα μύστικα αυτών και τας λέμβους των πλοίων και έτσι έχουμε τα Καταδρομικά Μύστικα Ψαριανά … κατεδίωκαν για να συλλάβουν σακολεύας Οθωμανικάς, βρίκια και ότι τους τύχαινε…» sic

ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΤΗΣ ΝΗΣΟΥ ΨΑΡΩΝ Συνταχθέν υπό ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΝΙΚΟΔΗΜΟΥ – Υποναυάρχου «Εποχές του Βίου των Ψαριανών 1643 -1770 (127 έτη) – 1821 (51 έτη)»

 

Το μπρίκι «ΦΙΛΟΚΤΗΤΗΣ» (1818)

«ΦΙΛΟΚΤΗΤΗΣ» (1818)

Το μπρίκι «ΦΙΛΟΚΤΗΤΗΣ» (1818) του Αντιναύαρχου Ψαρών Γεωργίου Σκανδάλη.

Τρόπιδων 27 ½ πήχεων
Δαπάνη 13.000 Ισπανικά Δίστηλα
Το 1818 Ιανουάριον εναυπηγήθει εκ ξύλου πεύκου

πηγή: ΑΡΧΕΙΑ ΚΟΙΝΟΤΗΤΟΣ ΥΔΡΑΣ 1829-1832 Τόμος 15 σελίς 171 – ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟΣ ΤΟΥ ΝΑΥΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΝΗΣΟΥ ΨΑΡΩΝ

Βασική πηγή εμπνευσης και στοιχείων υπήρξε το χειρόγραφο ημερολόγιο του πλοίου (χρονικής περιόδου 13 Απριλίου 1821 – 28 Ιουνίου 1824) που παρατίθεται στον 9ο τόμο του ΔΕΛΤΙΟΥ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΚΑΙ ΕΘΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ του Κωνσταντίνου Ράδου, ΤΟ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟΝ ΤΗΣ ΨΑΡΙΑΝΗΣ ΜΟΙΡΑΡΧΙΔΟΣ «ΦΙΛΟΚΤΗΤΗΣ».

Εις το εξώφυλλο του υπήρχε λείψανον ιχνογραφήματος παριστώντος τον «ΦΙΛΟΚΤΗΤΗ» (1824), εξ΄αυτού του ιχνογραφήματος, έχει αναπτυχθεί και το σχέδιον του πίνακος.

Εκ του χειρογράφου ημερολογίου, σελίς 324:

« Ο Σκανδάλης προσέφερεν αυτό το σκάφος του εις τον Ιερόν Αγώνα, τον ωραίον «Φιλοκτήτην», όστις και εν τω διατάγματι του Οθωνος περί αναγνωρίσεως των θυσιών της νήσου Ψαρών και διανομής του χορηγήματος των τριών νήσων φέρεται δεύτερος εν τω πίνακι των ναυτικών δικαιούχων. 1) «Λεωνίδας» ναυτ. Δικαιούχος Νικόλαος Αποστόλης 2) «Φιλοκτήτης» δικαιούχος Γεώργιος Σκανδάλης 3) «Ηρακλής» δικ. Ανδρέας Γιαννίτσης.»

Από τις υπάρχουσες πάμπολες περιγραφές αποστολών και ναυτικών επιχειρήσεων που διαβάζουμε μέσα σε αυτό το ημερολόγιο σημειώνεται ότι ο Φιλοκτήτης έλαβε μέρος εις τις περισσότερες επιχειρήσεις και πολλές φορές ως Ναυαρχικόν πλοίον.

Το μπρίκι «ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ» (1818)

«ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ» (1818)

Το μπρίκι «ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ» (1818) του Νικολή Χατζή Αλεξανδρή, 300 τόνων  με  12  κανόνια και καπετάνιο τον Ιωάννη Νικολή Χατζή Αλεξανδρή.

Ναυπηγήθηκε τον Ιούνιο του 1818 στη Σύρο
Μήκος τρόπιδος 27 πήχεις
κόστισε 12.200 Ισπανικά δίστηλα (73.200 γρόσια)
εκ ξύλου πεύκου και στα 2 ½ πριν την επανάσταση ταξίδευε ως εμπορικό καράβι.

Πληροφόρηση για το εξαιρετικό αυτό πλοίο, από τη Διδακτορική Διατριβή 1972 της Γεωργίας Π. Κουλικούρδη (Βιβλιοθήκη Μουσείου ΜΠΕΝΑΚΗ), «ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ» ΤΟΥ Χ΄ ΑΛΕΞΑΝΔΡΗ 1821-1838 ΕΝΑ ΠΟΛΕΜΙΚΟ ΚΑΡΑΒΙ ΤΩΝ ΨΑΡΩΝ – ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΚΑΙ ΔΡΑΣΗ.

Η εφημερίδα «Αθηνά» αρ. 501/19 Ιανουαρίου 1838 σε εποχή που το μπρίκι ήταν πια αρκετά παλαιό, το χαρακτηρίζει «έν από τα ωραιότερα εμπορικά Ελληνικά Πλοία.»

Η «BOSTON POST» Βοστώνη 8 Σεπτεμβρίου 1938, δημοσιεύει άρθρο με τίτλο «Το Ελληνικό Μπρίκι», όπου επαινεί την κατασκευή, την ταχύτητα του καραβιού και την ικανότητα του καπετάνιου.

Μελετώντας το ημερολόγιο του πλοίου βλέπουμε το «ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ» να λαμβάνει μέρος, σε όλες σχεδόν τις πολεμικές κατά θάλασσαν επιχειρήσεις του Αγώνα (από τον Μάιο του 1821 έως και Οκτώβριο του 1824).

Βγήκε σώο από τον Αγώνα και συνέχισε τις εμπορικές του δραστηριότητες έως ότου στις 19 Ιανουαρίου του 1838, σε « Απευκταίον συμβάν…» όπως αναφέρεται στην τοπική εφημερίδα «Ερμής»: «Άδοξα κάηκε στον λιμένα της Ερμούπολής της Σύρου από όπου είχε ξεκινήσει το 1818 την ένδοξη πορεία του.»

Προς τιμήν του υπέροχου αυτού πλοίου, με το τόσο τραγικά άδοξο αυτό τέλος, πραγματοποιήθηκε αυτός ο πίνακας.

ΠΥΡΠΟΛΙΚΟ (μπρίκι)

ΠΥΡΠΟΛΙΚΟ (μπρίκι)

ΠΥΡΠΟΛΙΚΟ (μπρίκι) – Τυπικό Ψαριανό Πυρπολικό. Κατά μήκος τομή και κάτοψη κουβέρτας με λεπτομερή επεξήγηση.

Τα στοιχεία για την κατασκευή του πίνακος ελήφθησαν από την μελέτη του ΥΠΟΜΝΗΜΑΤΟΣ ΠΕΡΙ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗΣ ΠΥΡΠΟΛΙΚΩΝ, συνταχθέν υπό ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΝΙΚΟΔΗΜΟΥ Υποναυάρχου Αθήνησι 1862.

Του Ναυάρχου-Πυρπολητή «του άνδρα που συνδύασε την τόλμη του πυρπολητή, με την οργανωτική σκέψη και την ικανότητα της συγγραφής. Σ’αυτά πρέπει να προσθέσουμε και την αγαθοποιό διάθεση του, αφού κατέλειπε ακίνητον περιουσία του στην «Εταιρεία του Εθνικού Στόλου» την οποία ο ίδιος ίδρυσε.»
Μάρκου-Μάριου Σίμσα, Αρχιπλοιάρχου (Ο) Π.Ν.
«Το Ναυτικό στην Ιστορία των Ελλήνων» Αθήνα 1982

Αποσπάσματα από το «Υπόμνημα περί Κατασκευής Πυρπολικών» υπό Κων/νου ΝΙΚΟΔΗΜΟΥ, του Ψαριανού Υποναυάρχου-Μπουρλοτιέρη.

Περί μετασκευής πλοίου εις πυρπολικόν

« Κάθε πλοίον δια να μετασκευασθή εις πυρπολικόν έπρεπε να έχη υπόστρωμα(κοραδούρον). Εάν δε, δεν είχεν, έκαμνον τοιούτον πρόσκαιρον, όσον ήτο αναγκαίον δια την χρήσιν της μετασκευής του πυρπολικού.» sic

Περί συνθέσεως των πληρωμάτων

« Οι πλοίαρχοι των πυρπολικών πλοίων, διορίζοντο από τας κοινότητας των τριών ναυτικών νήσων, ούτοι δε συνεκρότουν τα πληρώματα και διώριζον τους αξιωματικούς των» sic

Περί των υλών

«Από την πυρίτιδα, το πνεύμα της ρακής (σπίρτο), το νεύτι, το θείον και το κάρβουνον κατεσκεύαζον σφαίρας, με το κατράμι δε, το πνεύμα της ρακής και το θείον ήλειφον το εσωτερικόν του πυρπολικού, δηλαδή το υπόστρωμα, τας πλευράς και το υποκάτωθεν του καταστρώματος, αφού προηγουμένως τα έβραζαν εις λέβητα.» sic

Βελτιώσεις επί της κατασκευής του πυρπολικού επενεχθείσαι εκ της πείρας

«Δια να ανάπτη δε ταχύτερον το πυρπολικόν και να διαδίδεται και εις τα έξω μέρη ταχύτερον το πύρ … ήνοιξα εις τας πλευράς του πυρπολικού έτερα θυρίδια διά να προφυλάττωνται δε τα εφόδια, είχον και θύρας τας οποίας ήνοιγον μόνον εις τας ναυμαχίας. Ωνόμαζον δε ταύτας τρούμπες. Αύται επενοήθησαν υπό του Παττατούκου, τας έβαλα δε εις χρήσιν μετά τον θάνατόν του.» sic

Πολλές φορές ελλείψει πυρπολικού ήτο ανάγκη να μετατραπεί ταχύτατα ένα άλλο πλοίο σε πυρπολικό για τις ανάγκες της Ναυτικής επιχειρήσεως. Έχουμε μία σχετική μαρτυρία από τον Αναστάσιο Ορλάνδο στα «ΝΑΥΤΙΚΆ» 1869, σελίς 131:

«Οτε κατά την Ερισσόν απεφασίσθη η χρήσις του πυρπολικού κατά του Δικρότου, εκλήθει ο Παττατούκος Ιωάννης Πύργιος, μεν την Πατρίδα, πρό ικανών δ΄έτων ενδημών εις Ψαρά, και απεφασίσθει να μετατραπεί εις πυρπολικόν το πλοίον του Υδραίου Ιωάννου Θεοδοσίου αντί 40,000 γρόσια, διά να κάψουν το Δελίνι.
1821, Μαίου 24 εν τώ Ελληνικώ στόλω, εις Μυτιλήνην.» sic

…ούτε κανένας φρόνιμος μας είπε «πού πάτε εδώ να πολεμήσετε με σιτοκάραβα, βατσέλα*» αλλά, ως μία βροχή, έπεσε εις όλους μας η επιθυμία της ελευθερίας μας και όλοι … εσυμφωνήσαμε εις αυτό το σκοπό και εκάμαμε την Επανάσταση… έκατόν Έλληνες έβαζαν πέντε χιλιάδες εμπρός και ένα καράβι, μίαν αρμάδα…

Από τον μνημειώδη λόγο του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη στην Πνύκα, 8 Οκτωβρίου 1838, προς τους μαθητάς του Ελληνικού Γυμνασίου, με Γυμνασιάρχη τον Γ. Γεννάδιο

* βατσέλα, ελέγοντο τα αμιγώς πολεμικά ιστιοφόρα πλοία, δίκροτα, τρίκροτα, με δύο και τρείς σειρές κανονιών, αποκαλούμενα και πλοία της γραμμής (vesseax de ligne, vaccelo) των ξένων. Αυτά έπρεπε να αντιμετωπίσουν τα Ελληνικά πλοία, μικρά εμπορικά μετασκευασμένα σε πολεμικά, με ελάχιστο σε σύγκριση πολεμικό εξοπλισμό.

Σχετικά με τις Σημαίες των πλοίων

Οι Έλληνες με τα Εμπορικά πλοία τους, ταξιδεύουν με την Ραγιάδικη κυρίως σημαία ως Οθωμανοί υπήκοοι. Είναι κόκκινη με μία μπλέ οριζόντια ζώνη εις το μέσον, αλλά υπάρχουν και παραλλαγές. Αυτή η σημαία είναι αρκετή για να προστατεύει τα πλοία τους στα τουρκικά νερά.

Επίσης χρησιμοποιούν την Γαλλική και Αγγλική σημαία όπου αυτή τους εξυπηρετεί. Η Οθωμανική κυβέρνηση, έτσι και αλλιώς, ενθαρρύνει τους Έλληνες υπηκόους της, αφού από μόνης της δεν μπορεί να αναπτύξει με ιδιαίτερη επιτυχία Εμπορική Ναυτιλία.

Άλλωστε από τα κέρδη των Ελλήνων, έχει να λαμβάνει μεγάλη μερίδα σε φόρους. Όμως μετά τον Ρωσοτουρκικό πόλεμο του 1769-1774, με τη συνθήκη του Κιουτσούκ-Καιναρτζή, παίρνουν πλέον το δικαίωμα να φέρουν την Ρωσική σημαία που τους παρέχει ασφάλεια στα ταξίδια τους και στα λιμάνια του Εύξεινου πόντου, από όπου κυρίως φορτώνουν σιτηρά, με τα οποία τροφοδοτούν τα λιμάνια της Γαλλίας και Ισπανίας κατά τον αποκλεισμό τους από τον Αγγλικό στόλο. Ήταν μία εκπληκτική ώθηση στην ανάπτυξη του εμπορικού στόλου.

Με την έναρξη του Αγώνος βλέπουμε με υπερηφάνεια να σηκώνουν το κάθε νησί τη δική του αγωνιστική σημαία, στα κατάρτια των πλοίων του.

Βιβλιογραφία, πηγές και βοηθήματα

  1. Γεωργίου Ι. Κοτσοβίλλη «Περί Εξαρτισμού των Πλοίων» Εν Σύρω 1919
  2. Ζωγραφικά έργα των Antoine Roux (πατρός και υιού)
  3. Υδατογραφίες του Υδραίου Αντιναυάρχου Αντωνίου Ε. Κριεζή
  4. Κ. Α. Αλεξανδρή – Ναυάρχου ε. α. ΄Εκδοσις Ιστορικής Υπηρεσίας Β. Ν. – Αθήνα 1960 «Η Αναβίωσις της Θαλασσίας μας Δυνάμεως κατά την Τουρκοκρατίαν»
  5. Κ. Α. Αλεξανδρή – Ναυάρχου ε. α. Πρόλογος και Κείμενα εις το Λεύκωμα Αντωνίου Ε. Κριεζή Αθήνα Νοέμβριος 1960 – Εκδοσις εις όφελος του Ναυτικού Μουσείου Ελλάδος, τη χορηγία Κων/νου Ι. Κυριαζή
  6. Αρχείον της Κοινότητος της Ύδρας 1778-1832 υπό Αντωνίου Λιγνού
  7. Δελτίον της Ιστορικής και Εθνολογικής Εταιρείας της Ελλάδος Τόμος Θ – Εν Αθήναις 1926 «Ημερολόγιον Πλοίου ΦΙΛΟΚΤΗΤΗΣ»
  8. «Το Ναυτικό του 1821» Έκδοσης της Εμπορικής Τραπέζης της Ελλάδος- Αθήνα 1971 Κείμενα Ιωάννου Α. Μελετόπουλου
  9. «Το Ναυτικό στην Ιστορία των Ελλήνων» Γ.Ε.Ν. (τόμος 4ος) Αρχιπλοιάρχου (ο) Π.Ν. Μάρκου Μάριου Σίμσα, Αθήνα 1982
  10. Χαλκογραφίες Κογεβίνα – Λεύκωμα Εκδόσεις Κογεβίνα Νοέμβριος 1938 Κείμενα Δημητρίου Γ. Φωκά , Υποναυάρχου ε.α.
  11. «Υδραίοι Πρόδρομοι και Ναυμάχοι του Εικοσιένα» Ιστορική και Γενεαλογική Έρευνα 14ος – 20ος αι. Δημητρίου Αναστ. Λισμάνη, Αντιναυάρχου ε.α. Αθήνα 1994
  12. «Υπόμνημα της Νήσου Ψαρών» – Συνταχθέν υπό Κωνσταντίνου Νικοδήμου Υποναυάρχου Αθήνησι 1862
  13. Γεωργίας Π. Κουλικούρδη Ο «ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ » ΤΟΥ ΧΑΤΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΗ – Ημερολόγιο και Δράση (1821-1838) Διδακτορική Διατριβή, Αθήνα 1972
  14. ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΤΕΡΤΣΕΤΗ – ΑΠΑΝΤΑ – τόμος Γ΄ Εκδόσεις «ΠΗΓΗΣ» Αθήναι 1953 Γ. Βαλέτας
  15. ΤΑ ΣΠΕΤΣΙΩΤΙΚΑ – Υπό Ανάργυρου Ανδρέου Αναργύρου Αθήνησι 1861- Επανέκδοσις Αθήναι 1979 Της Ιστορικής και Εθνολογικής Εταιρείας της Ελλάδος
  16. ΤΑ ΝΑΥΤΙΚΑ – Αναστασίου Ορλάνδου – Εν Αθήναις 1869